Paradox, Tilburg – 8 mei 2026

Ik zag ze in 2016, 2018, 2023 en afgelopen vrijdag: Het Flat Earth Society Orchestra, de trots van onze zuiderburen. Ik ben fan, ik geef het grif toe. Hoe kan het ook anders met dit stel creatievelingen dat je continu op het verkeerde been zet, vrolijk winkelt in alle denkbare muziekstijlen en wier concerten zich kenmerken door een niet te stuiten enthousiasme. En als je als bezoeker door de nodige tegenslagen niet zo geweldig in je vel zit, is dit ook nog eens het allerbeste medicijn dat je je kunt wensen. Probeer bij deze bigband maar eens somber te blijven! De muziek van het pas uitgekomen album ‘Missa Asinorum’ stond op het program, samen met een stuk van het vorige album, dat we hier ook maar gelijk nog even meenemen: ‘The One’.

Een mis dus. Mij niet onbekend, aangezien ik net zoveel houd van klassieke meesterwerken als van jazz. Ten minste dat dacht ik, want ‘Missa Asinorum’, gecomponeerd door de twee Peters, Vermeersch en Vandenberghe, lijkt in niets op die ontelbare beroemde voorgangers. Hoe zou het ook kunnen. De twee stellen op de website dat “2 ezels schrijven stukken”, terwijl “15 ezels/ezelinnen spelen”. Die kunnen natuurlijk geen Latijn. Wat volgt is een opdracht: “Ezelinnen, Niet-ezelinnen, Niet-ezels en Ezels aller landen, spitst uw oren”. Welnu, dat deden we in Paradox en zojuist nog eens bij het beluisteren van het album. Het gezang in het ‘Kyrie Asini’ komt duidelijk van ezels en klinkt ook live van een bandopname. Dan volgt ‘Donkey Fever’, waarvan de tekst tot ons komt in aangenaam vervormde stemklanken, op een strakke, elektronisch voortgebrachte ritmiek. De piano komt erbij, de vibrafoon, de blazers en geleidelijk belandt de muziek in een aangename maalstroom. Dan horen we gitarist Maarten Flamand te midden van een indringende klanknevel zijn aanvankelijk intieme solo uitbouwen naar regelrechte rock, Frank Zappa – waar de muziek van dit orkest een deel van zijn inspiratie aan ontleent – naar de kroon stekend. En ja, natuurlijk klinkt dat net even wat beter live en klinken die ontregelende alt- en baritonsax solo van Benjamin Boutreur, respectievelijk Bruno Vansina net even iets feller. En wat een aanwinst is de nog niet zo lang aan het orkest verbonden trompettiste Pauline Leblond! Een kraakheldere, ietwat melancholie solo laat dat uitstekend horen. Het tweede deel van de mis, ‘No Side Left’ begint opvallend ingetogen met repetitief pianospel en een warmbloedige tenorsaxsolo van Michel Mast, die zeker live prachtig klinkt. Wat ook live veel beter tot zijn recht komt, zijn de verrichtingen van Bart Maris die met veel plezier de overige blazers dirigeert en Mast’ spel uiteindelijk voor enige tijd zo goed als onhoorbaar maakt. En ook dat is typisch FES: diverse muzikale sferen keihard met elkaar laten botsen. Dat de sfeer verderop dan overslaat naar abstractie, met die prachtige trompetsolo van Maris, verbaast dan ook niets. ‘Wash Away’ het vierde deel valt op door zijn meeslepende ritmiek, het contemplatieve van de titel komt prachtig tot stand. Mede dankzij de zang van Vermeersch, die op het album overigens veel nadrukkelijker klinkt dan tijdens het concert. Eindigen doen we wederom met de ezels in samenzang: ‘Hez Sire Asnez Hezi’.

Zoals ook met klassieke missen soms gebruikelijk is, wisselt ook FES de muziek van deze mis af met stukken van andere albums, allereerst van het in 2024 verschenen ‘The One’. De opener van dit album, ‘Bones’ zat daar echter niet bij. We horen drummer Gert-Jan Dressen, aangevuld met de trombones en hun speelse klanken als opmaat voor een wederom sterk stromende klankwereld. En ja, natuurlijk ontspoort het hier ook op regelmatige basis. ‘The Lost One’ klonk wel in Tilburg, bij beluisteren van de Cd herinner ik me duidelijk dat begin, die combinatie van contrabas, Kristof Roseeuw en klarinet Martí Melià Marganon. En dan komt de ritmiek op gang. ‘Zippo Raid’ kent eveneens razende dynamiek, terwijl ‘The Previous One’ elementen kent die we met circus en variété associëren. Bij het ICP Orchestra komen we dat ook regelmatig tegen en het is dan ook niet echt verwonderlijk dat FES als toegift in Tilburg ‘Weer is er een dag voorbij’ van Misha Mengelberg speelt. En een bijzonder scherpe gitaarsolo, ook dat kenmerkt dit stuk. En het titelstuk ‘The One’ is pure rock, met stevig slagwerk, overstuurd gitaarspel en gierende blazers, prachtig en een hoogtepunt op dit album. Blijf hier maar eens rustig bij stilzetten!