Diverse locaties, Utrecht – 12 september 2025
Gisteren klonken twee stukken van Golnaz Shariatzadeh en Robin Haigh, waardoor we van deze twee componisten nu alles wat tijdens deze editie van het Gaudeamus festival gespeeld wordt, hebben gehoord. Vanavond volgen nog de resterende stukken van Yaz Lancaster en Matthew Grouse, beiden gespeeld door K!ART. Maar er was gisteren nog veel meer moois te horen, er klonk een nieuw stuk van één van de drie juryleden, Isabel Mundry – de andere twee zijn Yannnis Kyriakides en Moritz Eggert, een nieuw stuk van Alexander Khubeev, die de award won in 2015 en twee oude stukken, vrij zeldzaam bij Gaudeamus: de zesde pianosonate van Galina Oestvolskaja en ‘Recital for Cathy’ van Luciano Berio.
Dat laatste was zonder meer het hoogtepunt van de avond en wellicht wel van het hele festival. Het Muziek, tot voor kort beter bekend als Asko|Schönberg bracht het stuk samen met Silbersee. Eléonore Lemaire zette een perfecte Cathy neer, een ware heksentoer en Romain Bischoff, van ditzelfde gezelschap, zorgde voor de regie. Berio schreef het stuk voor zijn vrouw, Cathy Berberian, ze kwam onlangs nog uitgebreid voorbij in Jacqueline Oskamps biografie van Louis Andriessen ‘Groots is de liefde’ en beleefde in 1971 zijn première. Hij voert een sopraan op die aan een recital wil beginnen, maar dan ontdekt dat de pianist er niet is, een variant op de nachtmerrie van Scully waar ik gisteren over sprak. Het ging mentaal al niet helemaal goed, maar dit brengt haar helemaal in de war. Maar wat Berio doet is groots, we horen diverse aria’s en liederen van grote componisten als Claudio Monteverdi en Frans Schubert, doorspekt met hedendaagse klanken en monologen, samengesmeed tot een intens boeiend geheel. En zoals gezegd: fantastisch vertolkt.
De stukken van Shariatzadeh werden vertolkt door het IEMA (International Ensemble Modern Academy) en het NADAR Ensemble. Het IEMA speelde van Shariatzadeh het stuk ‘MOM’ en de visuals, tekeningen van haar hand, maken duidelijk dat het hier om de band tussen moeder en kind handelt en NADAR ‘Blue Womb’, met eveneens boeiende visuals. De muzikale taal van deze componiste, van wie we donderdagavond het eerste stuk hoorden, blijkt opvallend consistent. Shariatzadeh weet middels klank als geen ander een mysterieuze, vaak zelfs wat beangstigende wereld te scheppen. In haar werk voel je aan alles dat ze raakt aan wezenlijke thema’s als de relatie tussen ouders en kinderen, maar ook, zoals in ‘Blue Womb’ aan de politieke situatie in het land waar haar wortels liggen, Iran. Ze bezit een zeldzaam gevoel voor het laten samensmelten van klanken, daarbij opvallend vaak gebruik makend van preparaties en onorthodoxe speelwijzen. En zoals gezegd, soms met huiveringwekkend gevolg, zoals in ‘MOM’ als op het scherm het woord ‘wound’ verschijnt en we schrijnende, diepsnijdende klanken horen.
Haigh bewandelt een totaal andere weg in ‘HELL HOT’, uitgevoerd door IEMA en ‘AESOP 2’, uitgevoerd door Het Muziek. Zijn muziek wortelt sterk in de traditie, dat hoorden we reeds tijdens de uitvoering van zijn tweede strijkkwartet door Quatuor Bozzini afgelopen woensdag. Maar in deze twee stukken gaat hij een stap verder, zo heeft ‘HELL HOT’ wel wat van een vioolsonate, maar dan wel één die eerst uit elkaar is gehaald en vervolgens weer in elkaar is gezet, maar hé: daar liggen nog een paar onderdelen! Een nog beter voorbeeld is ‘AESOP 2’, het beste stuk van de drie. Het is een piccoloconcert, op zich al een instrument waar je deze vorm niet bij verwacht, met Haigh in de rol van solist. En begint het nog vrij traditioneel, al snel ontspoort het op alle mogelijke manieren en blijft er van de concertvorm niet al te veel over, een ronduit verfrissend stuk.
Het programma van het NADAR Ensemble was een aaneenschakeling van hoogtepunten, die zesde pianosonate van Oestvolskaja zette ons direct volledig op scherp, waarna het ensemble ervoor koos om de resterende drie stukken door elkaar te vlechten: ‘Blue Womb’ van Shariatzadeh, ‘The Chorus’ van Abbas Kiarostami en ‘Don’t Leave the Room’ van Alexander Khubeev. Met name dat laatste stuk was ronduit indrukwekkend en messcherp. Als basis diende het gelijknamige gedicht over censuur van Khubeevs landgenoot Joseph Brodsky. Leed de één onder Stalin, de ander wordt dwarsgezeten door Poetin, ze slagen er daar maar niet in afscheid te nemen van dictators. Het inzetten van een doventolk, een prachtige rol van Elena Evstratavo om de boodschap over te brengen is daarbij een gouden vondst, zeker in combinatie met de snoeiharde, vaak opvallend ritmische klankwereld die Khubeev hier optrekt. Het is dat hij de award al heeft, anders zou hij hem alsnog moeten krijgen.
