Westergasfabriek, Amsterdam – 20 en 21 juni 2026
De IJslandse componiste Hildur Guðnadóttir is dit jaar associate artist van het Holland Festival. Een onderdeel daarvan is natuurlijk ook dat er werk van haar klinkt. Zaterdagavond werd de muziek bij de HBO serie ‘Chernobyl’ live uitgevoerd, samen met een tweetal stukken voor koor van zowel Guðnadóttir als van David Lang, gezongen door het Groot Omroepkoor en zondagmiddag klonk het gloednieuwe ‘Passing Remark’ voor koperblazers. Dat laatste maakt deel uit van ‘Exploratorium’, de serie van het Holland Festival waarin conservatoriumstudenten samenwerken met toonaangevende internationale makers.
Het contrast is groot tussen de serene koorklanken, het eerste deel van ongeveer een half uur en de elektronische muziek in het tweede deel, een uur. Guðnadóttirs koormuziek wortelt duidelijk in de traditie, klinkt prachtig, maar is zeker niet grensverleggend. Dat geldt wel voor het tweede deel, nog versterkt door het lichtplan van Theresa Baumgartner. Guðnadóttir won er een Emmy mee en verwonderlijk is dat geenszins. Want de interessante vraag achter het stuk blijft natuurlijk hoe je zo’n dramatische gebeurtenis als de kernramp in Tsjernobyl, inmiddels al weer veertig jaar geleden, verklankt. Hoe geef je vorm in noten aan zo’n catastrofe? Welnu, zo dus! En het knappe is dat je de beelden, die ik overigens ook nooit gezien heb, op geen enkele wijze mist. Begint het stuk nog vrij intiem, met boeiende klanknevels, je voelt al vanaf het allereerste begin de dreiging. In dat uur bouwt de componiste de spanning steeds verder op, gebruikmakend van veldopnames gemaakt in een kerncentrale in Litouwen, elektronische klanken en haar eigen bloedstollende vocalen. De klankgolven worden allengs steeds duisterder, diepe bassen dringen door tot in je fysieke systeem – een voordeel van een live uitvoering – en de spanning loopt steeds verder op. De rookwolken, de stroboscopische lichteffecten, het werken met de kleuren rood en blauw, versterken dit effect alleen nog maar verder. En op verschillende momenten denk je dat dit nu wel de climax is en steeds blijkt Guðnadóttir de spanning nog verder op te kunnen drijven. Tot we helemaal tegen het einde in een oorverdovende lawine van klank belanden, waarin de componiste niets meer aan de verbeelding overlaat. Zo klinkt een ramp! Gelukkig mogen wij even later ongedeerd naar buiten.
De sfeer in ‘Passing Remark’ is totaal tegenovergesteld. Rondom de vijver in het park bij de Westergasfabriek staan de koperblazers opgesteld, ik schat alles bij elkaar zo’n vijftig, in groepjes van drie à vier. Om beurten klinken hun klanken, waarbij ze elkaar nauwlettend in de gaten houden. Rondlopen is de beste strategie, van alle kanten komen de klanken aanwaaien, aangevuld met het leven op zondagmiddag in een park, op een zonovergoten dag. Dat is wat dit stuk extra boeiend maakt. Het duurt alles bij elkaar maar twintig minuten, maar laat een heerlijke indruk na. Guðnadóttir zelf over dit stuk en de totstandkoming: “Ik vind het geweldig om naar hun perspectieven te luisteren en hopelijk een beetje moed mee te geven om op hun eigen gevoel te vertrouwen. Precies dat is wat projecten zoals Passing Remark zo inspirerend maakt: plekken creëren waar studenten kunstenaars kunnen ontmoeten, experimenteren en werken buiten de gebruikelijke kaders. Voor veel conservatoriumstudenten is dat een groot avontuur, want die instellingen, zoals de naam al zegt, kunnen behoorlijk behoudend zijn. Daar wordt hen vaak geleerd dat er een “juiste” of “verkeerde” manier van werken is. Maar ik geloof echt dat dat niet zo is. Er zijn zoveel manieren om één enkele noot te benaderen. Het draait allemaal om perspectief”.
