Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam (Holland Festival) – 24 juni 2025
Afgelopen dinsdag zag ik de dansvoorstelling ‘Study for Life’ van de Finse choreograaf Tero Saarinen en zijn uit zes dansers bestaande Tero Saarinen Company. Al is het beter om hier te spreken van muziektheater, want deze ronduit fenomenale voorstelling is beslist meer dan een hedendaags ballet. Saarinen begon twee jaar geleden aan dit werkstuk, gebaseerd op de vroege muziek van zijn landgenote Kaija Saariaho, die toen nog leefde en vol achter dit initiatief stond. De muziek van deze componiste blijkt zich dan ook bijzonder goed te lenen voor hedendaagse dans. Maar dit stuk, waarin alles op prachtige wijze samenvalt, is nog zoveel meer dan dat. Ruimte en belichting spelen een opvallend grote rol en Saarinen weet dansers en musici, die van Asko|Schönberg, zodanig met elkaar te laten samenwerken dat je soms niet eens ziet wie nu eigenlijk bij welk gezelschap behoort!
De musici van dit gezelschap blijken dus, zoals het eerste deel ons toont, prima dansers(!). Ja, je moet als musici tegenwoordig meer in je mars hebben dan alleen je instrument kunnen bespelen, zoveel wordt hier wel duidelijk. Met volle overgave kwijten ze zich van deze ongewone rol in het titelstuk ‘Study for Life’, uit 1980, voor elektronica en stem, de sopraan Raquel Camarinha. We zitten in een carré opstelling in de grote zaal van het Muziekgebouw aan ’t IJ, dus dicht op de uitvoerende musici en dansers, bijna één met hen. Ze dansen op een zwarte, glimmende vloer. De associatie met een spiegelend wateroppervlak dient zich aan. De dansers geven prachtig uiting aan wat het programmaboekje noemt “het verlangen naar verbinding in een gefragmenteerde wereld. Vanuit een dystopisch en eenzaam landschap beweegt dit multidisciplinaire werk zich langzaam richting hoop, en nodigt het uit om af te stemmen op de stille, non-verbale signalen van het leven”. Het zijn thema’s die Saarinen, zo blijkt uit de voorbeschouwing, in zijn werk sterk bezighoudt: “creating a holistic experience”, of nog mooier: “a big hug!” En verderop in het gesprek met Frederike Berntsen werpt hij vragen op als “what are we looking for, what do we want to believe?” Een man met een missie dus, die door zijn dans de muzikale wereld van Saariaho op een andere wijze wil benaderen. Iets dat hier uitstekend lukt.
Terug naar deze voorstelling, waarin we dus allereerst zowel de dansers als de musici dansend zien, te midden van vrij ongenaakbare elektronische muziek, mysterieus en beklemmend en die prachtige stem van Camarinha. En laten we hier ook zeker de belichting door Fabiana Piccioli en Sander Loonen noemen, die een essentiële rol speelt in deze voorstelling, iets dat de spanning zonder meer verhoogt. En prachtig zoals met elektronische middelen de menselijke stem hier bewerkt wordt, alsof er een koor klinkt. We maken de overgang naar ‘Petals’, uit 1988. Een stuk voor cello solo en elektronica. Sebastiaan van Halsema zit op een klein podium op wieltjes en wordt door vijf dansers rondgereden, of hij aan het varen is. Meesterlijk cellist als hij is, beïnvloedt dat natuurlijk op geen enkele wijze zijn spel, hoe hondsmoeilijk die noten ook zijn die Saariaho hem hier laat spelen. Heftige, dramatische klanken horen we hier, nog versterkt door de elektronica. Dansers geven intussen verder vorm aan het verhaal dat Saarinen wil vertellen en het is wonderlijk hoe goed dit hier allemaal samenkomt, hoe muziek, dans, belichting en de ruimte hier het verhaal vertellen. En hoe ingenieus dit alles bedacht is. Dat blijkt wellicht wel het mooist tijdens ‘Lichtbogen’, voor negen musici en elektronica. Percussie, piano, harp en contrabas worden, gezeten op diezelfde rijdende podia de ruimte ingereden, violisten en fluitiste vinden hun weg zelf, met hun wat gemakkelijker hanteerbare instrumenten. De podia worden rondgereden door de dansers, terwijl een danseres middels prachtige bewegingen dat “verlangen naar verbinding” vormgeeft. Het komt allemaal samen, zonder dat er ook maar iets afleidt of stoort, wonderbaarlijk.
