Via de basklarinet kom ik uit bij een nieuw album met de muziek van Karlheinz Stockhausen bij Kairos Music. Michele Marelli speelt op dit ‘Cosmic Clarinets’ een viertal werken voor klarinet: ‘Tierkreis, Work nr. 41 8/9’ en ‘In Freundschaft’; voor basklarinet, ‘Klang – 5. Stunde: Harmonien’ en voor bassethoorn, ‘Bassetsu’. De Duitse klarinettist Marelli ontmoette de in 2007 overleden Stockhausen tien jaar daarvoor voor het eerst, tijdens een masterclass in Kürten, waar Stockhausen woonde. Marellis’s spel viel de meester op en de laatste tien jaar van diens leven werkten de twee intensief samen, wat ertoe leidde ertoe dat Marelli bekend kwam te staan als één van de meest gezaghebbende uitvoerders van Stockhausens oeuvre. Iets wat we mooi terug horen in deze verzameling stukken.
Te beginnen met die solo uit het vierentwintig delen bestaande ‘Klang’, waarbij ieder deel gewijd is aan een uur. Stockhausen componeerde dit uiterst complexe stuk in 2006 en Marelli verzorgt hier een ronduit adembenemende uitvoering, waarin alle aspecten van de basklarinet ruimschoots aan bod komen. Zoals Martino Traverso schrijft in het boekje bij de Cd transformeert Stockhausen basiselementen, zowel enkele noten als motieven bestaande uit twee of meer noten, in oneindig complexe structuren, door Stockhausen ‘Formel Komposition’ genoemd, iets dat hij voor het eerst in zijn stuk ‘Mantra’ toepaste. ‘Bassetsu’ voor bassethoorn – zoals u ongetwijfeld weet een misleidende benaming, aangezien het hier om een klarinet gaat en niet om een hoorn – is een nog veel mooier voorbeeld van Stockhausens klankbenadering. Prachtig hoe hij hier de klarinettist, met behulp van een breed scala aan technieken, een fascinerende klankwereld laat creëren. ‘In Freundschaft’, voor solo klarinet stamt uit 1977 en is het oudste solostuk op dit album. Stockhausen schreef het voor de verjaardag van Suzanne Stephens op 28 juni van dat jaar. Bijzonder zijn het begin waarin Stockhausen langzaamaan de dynamiek steeds verder opvoert en het einde waarin de componist de klarinettist een aantal bijzonder ingewikkelde motieven laat spelen. Een al even complex stuk dat echter bij Marelli in uitstekende handen is.
‘Tierkreis’ schreef Stockhausen oorspronkelijk voor klarinet en piano, de versie die we ook hier horen, met Gianluca Cascioli op piano. De eerste versie dateert van 1975, maar op dit album vinden we de gereviseerde uit 1981. In dit stuk komen de dertien delen van de dierenriem of Zodiak aan bod, te beginnen met ‘Waterman’. In tegenstelling tot de drie solo stukken is dit een veel toegankelijker werk, passend in Die Bewegung der Neuen Einfachkeit, een vooral Duitse beweging die zich afzette tegen de toenemende complexiteit binnen de avant-garde van de jaren ’60 en ’70. Het verklaart mede waarom dit stuk tot één van de meest populaire stukken van Stockhausen behoort en het in heel wat verschillende bezettingen is uitgevoerd. De delen zijn allen relatief kort en verschillen onderling sterk van stijl. Zo klinkt ‘Ram’ vrij ingetogen, ‘Stier’ opvallend dynamisch en valt in het melodieuze ‘Kreeft’ met name het pianospel op. En ja, dat hoge melodieuze gehalte is ook iets dat opvalt in deze cyclus, neem het meeslepende ‘Maagd’, geen muziek die je direct met Stockhausen associeert, wat maar weer eens laat zien hoe veelzijdig deze man was in zijn muzikale uitingen.
Het album is te beluisteren via Spotify:
