Diverse locaties, Utrecht – 14 september 2025

En wie won de Gaudeamus Award 2025? Juist, Matthew Grouse! En weer maakt de jury een totaal andere keuze dan ik had verwacht en gewenst. Ze zullen er hun redenen voor gehad hebben en ik ben tenslotte geen componist, dus wellicht dat dat ook nog een rol speelt. Hoe het ook zij, deze editie was weer zeer de moeite waard en ook de laatste dag bevatte wederom een aantal bijzondere optredens. Zo bracht Stranded FM, al jaren partner van het festival, een eigen programma met voor de mij onbekende musici Laura Kampman, Mathilde Nobel en Skander Jaïbi; ging in het Pandhof van de dom het eerste complete deel van ‘Garden of Thornless Roses’ van Kate Moore in première, gaf Morritz Eggert zelf een doorkijkje in het dertiende deel van zijn ‘Hämmerklavier’ Series, dat uiteindelijk twaalf uur moet gaan beslaan en bracht Quatuor Bozzini werk van vier jonge componisten, twee Nederlands en twee Canadees, als onderdeel van zijn jaarlijkse Composers Kitchen, dat het kwartet ieder jaar samen met Gaudeamus organiseert.

Van de drie sessies die door Stranded FM werden verzorgd viel me die van Kampman het meest op. Deze fotografe maakt regelmatig geluidsopnames met haar telefoon die ze hier op aangename wijze aan elkaar monteerde. Daar bleef het echter geenszins bij, want na enige tijd schoof gitarist Michiel Thompson aan en bleek Kampman ook zelf gitaar te kunnen spelen, iets dat leidde tot een aangenaam stukje improvisatie, bestaand uit bescheiden gitaarspel, begeleid door al die leuke opnames: straatgeluiden, telefoongesprekken, door Kampman zelf gezongen liedjes, het geluid van een muziekdoosje, om waar wat te noemen. Violiste Marthe Lasthuis sloot als derde aan en ging aan de haal met de door Kampman gezongen melodietjes, er met haar viool feilloos een nieuwe dimensie aangevend. Mathilde Nobel maakt eveneens muziek met stem en elektronica, maar daar houdt de vergelijking dan ook wel mee op. Waar Kampman en haar vrienden mij verrassen met aangenaam houtje touwtje werk, spontane improvisaties en leuke, onverwachte geluiden daar kiest Nobel voor een veel strakkere aanpak. Wat we krijgen is een serie nummers in het genre van de wat meer experimentele pop. Ik onderscheid vormen van ambient, maar ook de invloed van dance en dream pop, soms lekker lichtvoetig, op andere momenten voorzien van een vrij logge en ietwat duistere ritmiek. Haar stem is krachtig, soms zelfs wat te scherp en klinkt regelmatig, zeker ten opzichte van de muziek, mij iets te dominant. Nobel laat zich niet vastpinnen op één bepaalde stijl, maar kiest bewust voor een eclectische aanpak, iets wat op mij soms een wat versnipperde indruk maakt. Skander Jaïbi, wiens set ik niet in zijn geheel bijwoonde, kiest ervoor om het eerste stuk van zijn album ‘Who has the right to closure?’ te laten horen en de rest van zijn set te gebruiken om middels favoriete platen van hem ons bij te praten over zijn inspiratiebronnen. Op zich een leuk idee, maar ik had liever meer van zijn eigen muziek gehoord.

Moore bewandelt de laatste tijd letterlijk andere wegen. In haar project ‘A Beautiful Path’ wandelt ze in fases van Oss naar het uiterste westen van Ierland, onderweg mijmerend en componerend, onder andere op de vedel die ze constant op haar reis meeneemt en waarop ze ook gisteren te horen was. Muzikaal is haar taal eveneens aan het verschuiven, van sterk minimalistisch naar de kunstmuziek zoals die gemaakt werd tijdens de Renaissance en folk en dat alles in een modern jasje. Van wat een cyclus moet worden met als titel ‘Garden of Thornless Roses’ is nu het derde deel, ‘The Ox Way’ klaar en beleefde gisteren zijn première op een prachtige plek in Utrecht, het Pandhof van de dom. De geweldige akoestiek in één van de vier hoeken van de gaanderij zorgt ervoor dat de muziek optimaal tot zijn recht komt en zich vermengt met de vogeltjes in de tuin. Het is een afwisselend stuk waarin we harp, blokfluit, vedel, percussie en menselijke stem in verschillende combinaties tegenkomen, regelmatig zeer verstild en ingetogen, maar soms ook heerlijk fel en ritmisch, in het tempo van een straffe wandeling. Een glansrol heeft bariton Arnout Lem die de teksten, reclamerend of zingend vertolkt, in de beste traditie van de troubadours, iets dat Moore in dit stuk overduidelijk inspireerde. Het zou Eggert, die er volgens mij niet bij was, druk natuurlijk als jurylid, wel hebben aangesproken. In zijn praatje voorafgaand aan een doorsnede van een uur van zijn dertiende deel uit de ‘Hämmerklavier’ Series, een deel dat zoals gezegd uiteindelijk twaalf uur moet gaan beslaan, verhaalt hij over de periode van Covid-19, een gebeurtenis die er ook bij hem stevig inhakte en hem deed stil staan bij de vraag wat nu eigenlijk de zin is van componeren en waar je het allemaal voor doet. Net als Moore haalt ook hij inspiratie uit het fysieke, wandelt Moore, Eggert rent en dan het liefst lange afstanden. Zoals een marathon je uitput en brengt bij de essentie, zo probeert hij deze te vinden in dit in alle opzichten hectische en afmattende pianowerk. Reeds in dit ene uur weet hij ons al te overrompelen met zijn heftige, fysieke, maar ook zeer ritmische pianospel. En dat twaalf uur lang?

Tijdens het concert door het Quatuor Bozzini sprongen er twee stukken uit. Allereerst was dat ‘Brush (in open air) (in resin)’ van de Canadese componiste Julia Mermelstein. Klank, dat is het waar het bij deze componiste om draait, met als gevolg dat de vier instrumenten op alle mogelijke wijzen worden bespeeld, behalve op traditionele wijze. Er wordt naar hartenlust geklopt, geplukt en gewreven op zoek naar wonderlijke geluiden. Het enige prachtige klankmoment volgt op het andere, in handen van dit uitstekende kwartet. Lucie Nezri laat horen dat je zo’n kwartet echter ook op totaal andere wijze in kunt zetten – het strijkkwartet blijft nog altijd één van de meest interessante bezettingen binnen de gecomponeerde muziek – en zoekt aansluiting bij de Arabisch-Andalusische traditie, wortelend in de middeleeuwen. Door deze te combineren met hedendaagse klanken komen we uit bij ‘for quatuor bozzini’, een ietwat weemoedig, maar vooral meeslepend stuk.