De viola d’amore is nu niet bepaald een instrument dat je veel tegen komt binnen de hedendaags gecomponeerde muziek. Maar goed, Marco Fusi, die ook de viool en de altviool bespeelt, werkt ermee. Hij studeerde in Antwerpen, is inmiddels als Assistant Professor of Artistic Research verbonden aan het HEMU in Lausanne en als Associate Researcher aan het Orpheus Instituut in Gent en heeft de nodige premières op zijn naam staan van hedendaagse stukken. Zo kwam hij hier vorig jaar nog voorbij met muziek van Yu Kuwabara. Op recente Cd’s is hij the horen met werk van Evan Johnson, het album vullende ‘Dust Book’, dat verscheen bij Another Timbre en met stukken van Zeno Baldi, Giovanni Verrando, Bara Gisladottir, Annie Hui-Hsin Hsieh, Mary Bellamy, Barbara Nerness en Pierre Alexandre Tremblay op het bij HCR verschenen ‘Wired Resonances’.
In ‘dust book’ kwamen ideeën van Johnson en Fusi mooi samen, zo zegt Johnson over het vooroverleg tegen Simon Reynell: “I guess I’ve accumulated a reputation for being interested in unusual, marginal, obsolete instruments—toy pianos, chalumeaux, that sort of thing. This piece in particular was Marco’s idea; he’s been commissioning new music for viola d’amore for years, which is a bit of a lonely project I suppose but he’s accumulated quite a portfolio”. Wat Johnson het meest aansprak in de viola d’amore is: “its resonance. As someone who’s been around countless violins and violas and cellos and basses, I was astonished at just how the sound blossomed, even in the acoustically useless classroom-style room we had to work in. You breathe on the thing and it sings for ages. It was totally unexpected and totally marvellous”. Maar beluister het stuk en die resonantie is niet hetgeen het eerste opvalt, iets wat ook Reynell in het interview naar voren brengt. Wat vooral opvalt is die gruizige, ingehouden klank die Fusi doet denken aan: “glass, wood, granite, grass, paper, books. Surfaces collect dust, and each surface collects a different kind of dust”, een mooie associatie bij de titel. Verder valt op dat Johnson in de zes delen uitgebreid gebruik maakt van stiltes. Sterker nog: meestentijds overheerst die en horen we Fusi de stilte doorbreken met een enkele klank, zo’n gruizige beweging, of juist een knarsende, krakende of een extreem hoge. Iedere keer weer duiken die klanken, redelijk onverwacht op uit de stilte, met een zekere spanning tot gevolg.
‘Wired Resonances’ vangt aan met ‘Spikes’ van Baldi, waarin we duidelijk horen dat Fusi de klank van zijn viola d’amore vermengt met elektronica tot een opvallend ritmisch en spannend geheel. En ja, dit stuk is wel een mooi voorbeeld van het vermogen tot resoneren van deze bijzondere viool. Niet iedere componist weet vanuit zichzelf wat er met zo’n instrument allemaal kan, vandaar dat Verrando de viola d’amore een tijdje mocht lenen om uit te kunnen vogelen wat hij voor ‘Fourth Born Unicorn’ kon inzetten. Uiteindelijk ontstonden er twee versies, één voor altviool en één voor viola d’amore, die laatste staat op dit album. Naar aanleiding van de zoektocht van de componist stelt Fusi: “Fourth Born Unicorn is a wonderful statement of what other hands can imagine, find, and write for our instruments, and how the innocent and curious touch of untrained fingers can discover unimaginable sonic gestures”. Het resultaat: of we in een werkplaats beland zijn waar driftig gezaagd en getimmerd wordt. In tegenstelling tot de andere stukken draait het in ‘Circular Ruin’ om improvisatie. We horen Fusi met Nerness, die eerste op zijn viola d’amore, de tweede met veldopnames gemaakt aan de Frog Pond Open Space in Portola Valley, Californië. De opnames stammen van een residentie aan het Center for Computer Research in Music and Acoustics (CCRMA) van Stanford University in 2024. Met name boeiend is de wijze waarop de twee met elkaar interacteren en hoe mooi die geluiden, toch van geheel andere aard, bij elkaar komen. Bijzonder zijn ook zeker de klanken in Gisladottirs ‘ORF’, het roept een wereld aan associaties op. Hui-Hsin Hsieh’s ‘Breathless’ is van een geheel andere aard. De componiste zegt zelf over dit uiterst ingetogen stuk: “the primary sonic materials used here are “breath-like” sounds synthesized from human breaths and light bowing strokes across string instruments. These “hybrid breaths” create a symbiotic, part-human, part-instrumental, part-electronic, sonic space that allows the live performer to articulate and expand on these given environmental cues to find their own paths in and out of the labyrinthine cloud of sound”. ‘Shivering Mountain’ van Bellamy sluit qua klankwereld hier mooi bij aan. Volgens Fusi is het stuk bedoelt als een “sonic response to the landscape on and around Mam Tor, one of the highest hills in the Peak District national park also known as the Shivering Mountain due to its terrain of loose and
unstable shale and landslips”. Tot slot van het album horen we Fusi samen met Tremblay op elektronica in diens ‘encounter 1.4. Een subtiele klanknevel waarin de klank van de viola d’amore prachtig samenvalt met die van de elektronica.
‘Dust Book’ is deels te beluisteren via Bandcamp en daar ook te koop:
